กระต่ายฉี่เป็นเลือด / กระต่ายฉี่มีเลือดปน (Urolithiasis)

กระต่ายฉี่เป็นเลือด หรือ กระต่ายฉี่มีเลือดปน ถือเป็นอาการป่วยที่ต้องเฝ้าระวังและสังเกต โดยทั่วไปแล้วมักเกิดจากความผิดปกติที่ตำแหน่งอวัยวะสำคัญ  2 อย่าง คือ กระเพาะปัสสาวะหรือมดลูก เพราะทั้งสองอวัยวะล้วนเชื่อมต่อมาที่ตำแหน่งอวัยวะเพศ ดังนั้น กรณีที่เจ้าของพบอาการ คือ กระต่ายฉี่เป็นเลือดหรือฉี่มีเลือดปน อาจสงสัยความผิดปกติที่ทั้งสองตำแหน่งดังที่กล่าวมา และต้องให้สัตวแพทย์ตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม

ปัสสาวะกระต่ายมีลักษณะแบบไหนบ้าง

ปัสสาวะกระต่ายปกติ

ปัสสาวะเป็นเลือด หรือ ปนเลือด

ปัสสาวะเป็นตะกอนแคลเซียม

กระต่ายฉี่เป็นเลือด / มีเลือดปน ที่เกิดจากความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ

ปัสสาวะกระต่ายมีลักษณะเฉพาะที่พบเจอได้ตามปกติคือ สีเหลือง เหลืองใส สีน้ำตาลเข้ม สีส้ม อาจแตกต่างกันตามพฤติกรรมการกินน้ำและอาหาร หรือแม้แต่พบตะกอนขาวขุ่นก็เกิดขึ้นได้ เนื่องจากโดยธรรมชาติแล้วกระต่ายมีความเข้มข้นของแคลเซียมมากกว่าสัตว์ชนิดอื่นๆ อีกทั้งไตของกระต่ายจะสามารถกรองเอาแคลเซียมออกได้ถึง 44%  และมากกว่าสัตว์ชนิดอื่นๆ ดังนั้น ปัสสาวะของกระต่ายจะมีความเข้มข้นของแร่ธาตุโดยเฉพาะแคลเซียมที่สูง ด้วยเหตุนี้จึงทำให้กระต่ายเกิดนิ่วหรือตะกอนนิ่วได้ง่าย

สาเหตุ

หากพิจารณาเฉพาะประเด็นที่เกิดจากความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ มักมีสาเหตุ ดังนี้

• กรรมพันธุ์
• ติดเชื้อแบคทีเรีย
• โรคไต กรองแคลเซียมออกมามากกว่าปกติ
• โรคอื่นๆ ของกระเพาะปัสสาวะ เช่น เนื้องอก มะเร็ง ผนังกระเพาะปัสสาวะอักเสบ
• โรคอ้วน โรคข้ออักเสบ ปัสสาวะลำบาก หรือปัสสาวะได้น้อยลง     ทำให้อั้นปัสสาวะ
• ค่า pH ปัสสาวะเปลี่ยนไปจากปกติ 
• พฤติกรรมกินน้ำน้อย

อาการที่พบได้

• นั่งกกไข่ ปวด เกร็งท้อง กัดฟัน โดยเฉพาะตอนปัสสาวะ หรือการเบ่งปัสสาวะนาน เบ่งแรง ร่วมกับการส่งเสียงร้อง
• ปัสสาวะบ่อย ใช้เวลานาน หรือปัสสาวะเป็นหย่อม กองเล็กๆ หรือเป็นหยด และอาจจะพบว่ามีตะกอนปัสสาวะเยอะกว่าปกติ
• ปัสสาวะสีแดงปนเลือดสด หรือ ปนลิ่มเลือด
• ปัสสาวะเปื้อนก้นและมีคราบตะกอนสีขาวเปื้อนก้น
• ซึม เบื่ออาหาร

การตรวจวินิจฉัยโรค

• ตรวจปัสสาวะ Urinalysis: ตรวจการติดเชื้อแบคทีเรีย ความเข้มข้นปัสสาวะ ชนิดตะกอนนิ่ว
• X-ray: ไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ ท่อปัสสาวะ เพื่อหาความผิดปกติของอวัยวะต่างๆ
• Ultrasound: ไต กระเพาะปัสสาวะ เพื่อหาความผิดปกติของโครงสร้างในอวัยวะต่างๆ
• ตรวจเลือด ตรวจค่าไต ค่าตับ เพื่อหาค่าการทำงานที่ผิดปกติของอวัยวะต่างๆ 

การรักษา

• ถ้าเป็นนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ผ่าตัดเอานิ่วออก (cystotomy)
• ให้น้ำเกลือเข้าเส้นเลือด (Fluid therapy) เพื่อลดค่าไต จะทำในกรณีค่าไตขึ้นสูงผิดปกติ และเพื่อลดความเข้มข้นของน้ำปัสสาวะให้เจือจางขึ้น
• ให้ยาลดปวดในกรณีที่ปวดท้อง
• ป้อนน้ำเสริม 100 ml/kg/day 
• เปลี่ยนอาหาร ลดอาหารชนิดที่แคลเซียมสูง ลดอาหารเม็ด

ฉี่เป็นเลือด / มีเลือดปน ที่เกิดจากความผิดปกติของระบบสืบพันธุ์กระต่ายเพศเมีย

ระบบสืบพันธุ์ของกระต่ายเพศเมีย ประกอบด้วย รังไข่ มดลูก และช่องคลอด  ไม่มีช่วงรอบเดือนแบบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นๆ แต่ร่างกายจะพร้อมผสมพันธุ์ได้ตลอดเวลา    โรคระบบสืบพันธุ์ที่มักพบได้ เช่น มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Uterine adenocarcinoma) มดลูกอักเสบ (Pyometra) ท้องเทียม (Pseudopregnancy)

สาเหตุ

หากพิจารณาเฉพาะประเด็นที่เกิดจากความผิดปกติของระบบสืบพันธุ์ของกระต่ายเพศเมีย มักมีโรคที่เกี่ยวข้องดังนี้

• มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Uterine adenocarcinoma): กระต่ายตัวเมียช่วงอายุมากกว่า 3-4 ปี อาจพบมะเร็งมดลูกได้ถึง 60% และยังสามารถแพร่กระจายไปยังอวัยวะต่างๆ ในช่องท้อง มักจะพบว่ามีเลือดออกจนทำให้เสียชีวิตได้
• ภาวะมดลูกอักเสบเป็นหนอง (Pyometra)
• มดลูกติดเชื้อ (Uterine infection) เกิดได้ช่วงที่ผสมพันธุ์ หลังคลอดลูก หรือเป็นหลังจากเกิดภาวะ ท้องเทียม 
• มดลูกเยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบ (Endometritis) ภาวะที่เยื่อบุโพรงมดลูกเกิดการอักเสบหรือระคายเคือง ส่วนใหญ่มักเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่ลุกลามมาจากช่องคลอดหรือปากมดลูก
• มดลูกอักเสบ (Metritis) คือ ภาวะที่มดลูกเกิดการอักเสบมักเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียจากภาวะรกค้าง ผสมพันธุ์หลายครั้ง หรือหลังคลอดลูก มีกมีอาการร่วมอื่นๆ เช่น ซึม อ่อนแรง น้ำหนักลดลง ท้องขยายใหญ่ มีเมือกออกมาจากอวัยวะเพศเป็นลักษณะหนองสีเหลืองหรือสีเขียวข้น
• ภาวะท้องเทียม (Pseudopregnancy) คือ ภาวะเลียนแบบการตั้งครรภ์จริง กระต่ายตัวเมียมีการตกไข่จากฮอร์โมนเพศ โดยจะตอบสนองต่อการกระตุ้นทางเพศจากกระต่ายตัวอื่นหรือกระต่ายตัวผู้ รวมทั้งแสดงพฤติกรรมของการตั้งครรภ์ เช่น ดึงขนจากหน้าท้องและหน้าอก สร้างรัง ก้าวร้าว ต่อมน้ำนมมีขนาดใหญ่ขึ้นกว่าปกติ หรือมีน้ำนม 

การตรวจวินิจฉัยโรค

• X-ray: ระบบสืบพันธุ์ มดลูก และการแพร่กระจายของมะเร็งไปยังอวัยวะอื่นๆ  
• Ultrasound: รังไข่ มดลูก เพื่อหาความผิดปกติของโครงสร้างในอวัยวะต่างๆ
• ตรวจเลือด ตรวจค่าไต ค่าตับ เพื่อหาค่าการทำงานที่ผิดปกติของอวัยวะ
• เพาะเชื้อแบคทีเรีย (Bacterial culture) ในกรณีมดลูกเสบมีหนอง 
• การตรวจชิ้นเนื้อ (biopsy) กรณีมะเร็งมดลูก 
• การตรวจเซลล์จากเมือกที่ถูกขับออกจากช่องคลอด (Vaginal cytology) เป็นการตรวจวิเคราะห์เซลล์ที่เก็บจากช่องคลอด เพื่อหาความผิดปกติของเซลล์ 

การรักษา

• ผ่าตัดทำหมัน (Ovariohysterectomy)

• ให้ยาลดปวด ยาปฏิชีวนะ 
• ดูแลเรื่องอาหาร การกินและประเมินอุจจาระ 
• ถ้าอาการรุนแรงมาก (Severe) แนะนำทำ การุณยาฆาต (Euthanasia)